Het is zover: je hebt een onderwerp voor je cursus in je hoofd en je gaat het ein-de-lijk online zetten. Het grote plaatje is meestal wel helder. Maar dan komt de vraag waar bijna elke cursusmaker op vastloopt: in welke volgorde giet je dit allemaal?
Het korte antwoord: een goede cursusstructuur begint niet bij je content, maar bij je leerdoel. Je bepaalt eerst wat je cursist na afloop moet kunnen, knipt die reis op in vier tot zes modules, verdeelt elke module in lessen van zes tot tien minuten, en sluit elke module af met iets waarmee de cursist het geleerde meteen toepast. De rest van dit artikel is de uitwerking daarvan.
En geen zorgen: je hoeft geen onderwijskundige te zijn. Er zijn genoeg manieren om tot een structuur te komen waar jij en je cursisten blij van worden. We lopen ze hieronder stap voor stap door, inclusief de richtlijnen die we het vaakst aan cursusmakers doorgeven.
Wat is een goede cursusstructuur eigenlijk?
Een goede cursusstructuur is de volgorde en groepering waarin je je lesstof aanbiedt, zo dat een cursist zonder na te denken weet waar hij is, wat hij net geleerd heeft en wat er nu komt. Structuur is dus geen inhoudsopgave die je achteraf plakt; het is de route die je cursist door jouw kennis heen loopt.
Dat klinkt zweverig, maar het verschil is heel concreet. Bij een cursus zonder structuur denkt iemand halverwege les 7: “waar was dit ook alweer goed voor?” Bij een cursus met structuur denkt diezelfde persoon: “ah, dit heb ik nodig voor de opdracht van volgende week.” Het eerste is de belangrijkste reden dat mensen afhaken, en afhakers vertellen niemand hoe goed je cursus is. In dit artikel over cursisten tot de eindstreep brengen gaan we dieper in op waar mensen precies uitstappen.
Er zit ook een hersenkant aan. Mensen kunnen maar een beperkte hoeveelheid nieuwe informatie tegelijk verwerken; kleine, afgebakende brokken werken daarom beter dan een lange stortvloed. Dat principe heet chunking en komt uit het cognitivisme. Wil je de bredere achtergrond, dan lees je in ons overzicht van de bekendste leertheorieën hoe verschillende stromingen naar leren kijken. Je hoeft er niets van uit je hoofd te leren, maar het is fijn om te weten dat “hou het klein” geen willekeurige tip is.
Begin bij je leerdoel, niet bij je content
Een leerdoel is een zin die beschrijft wat je cursist na afloop kan, in gedrag dat je kunt zien. Niet “de cursist weet meer over moestuinieren”, maar: “na deze cursus legt de cursist zelf een moestuinbed aan en komt hij het eerste seizoen door zonder dat alles doodgaat.”
Waarom dit het startpunt is: zodra dat leerdoel staat, beslist het voor je. Elk stuk content dat de cursist niet dichter bij dat resultaat brengt, hoort er niet in. Dat is de snelste manier om van “ik wil zoveel vertellen” naar “dit is wat erin gaat” te komen.
Een handige tussenstap is de transformatie beschrijven: waar staat iemand op de dag dat hij zich inschrijft, en waar staat diezelfde persoon op de laatste dag? Schrijf beide situaties in gewone taal op, inclusief hoe iemand zich erbij voelt. Wat tussen die twee punten in zit, is precies je cursus. En als je die twee zinnen eenmaal hebt, heb je meteen het halve werk gedaan voor de cursusbeschrijving op je verkooppagina, want dat is dezelfde belofte in andere woorden.
Heb je nog helemaal geen onderwerp of aanpak gekozen? Begin dan bij onze complete gids over zelf een online cursus maken en kom hier terug zodra je weet wat je gaat maken.
Wat verwachten je cursisten eigenlijk?
Uiteindelijk bepalen je toekomstige cursisten hoe je cursus eruit komt te zien. Wat zijn hun verwachtingen van de cursus? Wat hopen ze aan het eind te kunnen? Welk probleem proberen ze op te lossen met het volgen van de cursus? Houd dit als rode draad in gedachten bij het vormgeven van je cursus en de content eromheen.
Willen ze een introductie in een bepaald onderwerp? Willen ze een bepaalde techniek onder de knie krijgen? Een eindproduct leren maken? Doe een klein onderzoek om erachter te komen waar de behoeftes liggen.
Dat onderzoek hoeft echt niet groot te zijn. Vijf goede gesprekken met mensen uit je doelgroep leveren meer op dan honderd enquête-antwoorden. Vraag waar ze op dit moment op vastlopen, wat ze al geprobeerd hebben en wat ze zouden willen kunnen. Let vooral op de woorden die ze zelf gebruiken: die zijn goud voor je modulenamen. In 22 vragen om bruikbare feedback te krijgen staan vragen die je hier direct voor kunt lenen, en effectieve vragen formuleren helpt je om niet in ja-of-nee-vragen te blijven hangen.
Geef je nu al les, offline of live? Dan heb je een enorme voorsprong. Je weet precies bij welke stap mensen hun hand opsteken. Dat zijn de plekken waar je online cursus een extra les nodig heeft. Van offline naar online gaat daar verder op in.
Groepeer je losse ideeën tot modules
Kijk naar je cursusonderwerp als geheel, en splits het daarna eens op in kleinere categorieën. Voeg die ideeën samen, op papier. Doe dan een stapje terug en kijk er eens goed naar: zouden deze ideeën samen kunnen werken als een module in je online cursus?
Modules focussen zich op een bepaald onderwerp binnen je cursus. Dit kan een techniek zijn, een stuk theorie, alles wat maar op elkaar aansluit.
Neem dan die verschillende modules en probeer er een logische volgorde in aan te brengen. Als er niet echt een chronologische volgorde in zit, speel dan eens met het idee om ze op basis van moeilijkheidsgraad te categoriseren. En als de ideeën niet echt op elkaar aansluiten maar je er wel een logische volgorde in kunt herkennen, kun je op dit punt ook alvast een lijst maken met verschillende stappen.
De praktische manier om dit te doen: dump eerst alles. Zet een timer van twintig minuten en schrijf elk idee, elke tip en elk voorbeeld op een losse post-it of regel. Niet filteren, niet ordenen, gewoon leeggooien. Pas daarna ga je schuiven. Wat hoort bij elkaar? Wat kan weg? Wat mist er nog? Post-its werken hier zo goed omdat je fysiek kunt schuiven; een digitale mindmap of een simpele lijst in een document doet hetzelfde werk.
Zo ziet dat er uit voor die moestuincursus: module 1 “je bodem en je plek”, module 2 “wat zaai je wanneer”, module 3 “verzorgen en water geven”, module 4 “oogsten en klaarmaken voor volgend jaar”. Binnen module 2 zitten dan lessen als “het zaaischema van maart tot juni”, “voorzaaien op de vensterbank” en “wat je beter direct in de grond zaait”. Elke les is één ding. Zodra je in een lestitel het woord “en” moet gebruiken, zitten er waarschijnlijk twee lessen in.
Hoeveel modules en lessen heb je nodig?
Als richtlijn: vier tot zes modules, drie tot vijf lessen per module en zes tot tien minuten per les. Dat is geen wet, maar het is wel het bereik waarin de meeste cursussen prettig lopen. Meer dan zeven modules voelt voor een cursist als een berg; minder dan drie voelt als een losse video in plaats van een cursus.
De handigste manier om aan die aantallen te komen is terugrekenen vanaf de totale lengte die je in gedachten hebt. Weet je nog niet wat een logische totale lengte is voor jouw onderwerp, lees dan eerst hoe lang een online cursus zou moeten zijn. Daarna is het rekenwerk simpel.
Kom je uit op lessen van twintig minuten, dan is dat een signaal, geen resultaat. Splits ze. Twee lessen van acht minuten voelen voor een cursist lichter dan één les van zestien, ook al is het dezelfde stof en dezelfde tijd. Dat is precies het chunking-effect: een afgerond blokje geeft een klein moment van “gelukt”, en dat is wat mensen terug laat komen. Het behaviorisme noemt dat bekrachtiging, en het werkt in een cursusmenu net zo goed als in een spelletje.
Maak je je cursus naast een baan of gezin, dan is dit ook je eigen redding: korte lessen zijn korte opnames, en korte opnames zijn afgerond in een avond. Cursus maken naast je baan of gezin gaat daar verder op in.
Welk cursusformat past bij jou?
Laten we eens kijken naar de verschillende formats die mogelijk zijn:
- In 4 weken tijd alles leren over Bitcoin
- In 12 stappen een realistisch zelfportret schilderen
- Word expert in tropisch tuinieren
Hier herken je drie verschillende formats in: een stappenplan, een tijdsgebonden format, of een format waarin je een breed scala aan content beschikbaar stelt voor je cursisten en ze er op hun eigen tempo doorheen kunnen gaan, al dan niet met een vaste volgorde.
Je kiest het juiste format door weer terug te gaan naar wat je cursisten verwachten. Wellicht heb je zelf de neiging om bij je cursus zelfportretten schetsen ook wat achtergrondinformatie te geven over kunstgeschiedenis, maar als je cursisten gewoon aan de slag willen, bepaalt dat het format dat je kiest. Speel eens met alle verschillende formats en zie wat er mogelijk is.
Denk daarbij ook een stap vooruit. Als je later een vervolgcursus wilt maken, en dat zou zomaar kunnen, dan is het handig als de formats op elkaar aansluiten. Iemand die net gewend is aan twaalf overzichtelijke stappen, wil in deel twee niet ineens in een ongesorteerde bibliotheek belanden.
Geef elke les hetzelfde ritme
Structuur zit niet alleen in de indeling van je cursus, maar ook in de opbouw van één les. Als elke les hetzelfde ritme volgt, hoeft een cursist nooit te wennen: hij weet na les drie precies hoe het werkt en kan zijn aandacht helemaal op de inhoud richten.
Dat ritme hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met waarom deze les er is en wat hij oplevert, geef daarna de uitleg of de demonstratie, laat de cursist het vervolgens zelf doen, en sluit af met een korte check. Vooral dat derde deel wordt overgeslagen, terwijl daar het leren gebeurt. Een cursus die alleen uit kijken bestaat, voelt na afloop als een documentaire: leuk, maar je kunt er niets mee. In betere praktische oefeningen maken lees je hoe je opdrachten bedenkt die echt iets doen.
Denk bij de vorm per les ook aan afwisseling: video voor uitleg en demonstratie, een werkboek of pdf om mee te oefenen, een quizvraag om te checken of het is blijven hangen, en af en toe gewoon tekst wanneer iemand iets moet kunnen opzoeken. Voor de video’s zelf helpen een goed script en de praktische kant van cursusfilmpjes maken; sta je helemaal aan het begin, dan is starten met je eigen instructievideo de logische eerste stap. Denk ook aan goede afbeeldingen bij je lessen en aan toegankelijkheid, want ondertiteling en een leesbare versie zijn ook structuur: ze bepalen of iedereen jouw route kan lopen.
Begin met een welkomstmodule
Een welkomstmodule is een korte module vóór module 1, waarin je uitlegt hoe de cursus werkt en wat iemand nodig heeft om te beginnen. Het is de goedkoopste structuurwinst die er is, en bijna niemand doet het.
Zet erin: een welkomstvideo van een minuut of twee waarin je jezelf voorstelt en de route schetst, een lesje over hoe de omgeving werkt (waar vind je de downloads, hoe markeer je een les als afgerond), een lijstje met wat iemand nodig heeft aan spullen of voorbereiding, en een heel klein eerste opdrachtje. Dat laatste is belangrijker dan het lijkt: als iemand binnen tien minuten na inloggen iets hééft gedaan, is de kans veel groter dat hij morgen terugkomt.
Heb je een forum of community bij je cursus, dan is dit ook de plek om mensen zich te laten voorstellen. Een community actief houden begint bij die eerste dag.
Wat gaat in de cursus en wat wordt bonusmateriaal?
Je hebt vast ontzettend veel goede ideeën, bergen aan content die je wilt delen en verhalen die je wilt vertellen. Maar: zorg ervoor dat je cursus niet overloopt met content. Hou het schoon. In de cursus zelf zet je de essentials. Daarbuiten kun je nog ondersteunend materiaal toevoegen voor de cursisten die verdieping zoeken. Je kunt daar uiteindelijk verder op uitbouwen met bijvoorbeeld een verdiepingscursus, maar zorg ervoor dat je de focus erin houdt.
Praktisch heb je daarvoor drie plekken. Materiaal dat bij één les hoort, hang je als download onder die les. Materiaal dat interessant is maar niet nodig, zet je in een aparte bonusmodule onderaan, zodat het niemand in de weg zit. En materiaal dat eigenlijk een eigen leerdoel heeft, is geen bonus maar je volgende product. Dat laatste is trouwens een prima manier om een tweede inkomstenbron te bouwen zonder alles opnieuw te bedenken; een online cursus maken en verkopen laat zien hoe dat eruitziet.
De test is simpel: als een cursist dit stuk overslaat, haalt hij dan nog steeds het leerdoel? Zo ja, dan is het bonus.
Toets, opdracht of certificaat: hoe sluit je af?
Een afsluiting hoort bij je structuur, want zonder eindpunt weet niemand wanneer hij klaar is. Je hebt grofweg drie manieren om af te ronden, en ze sluiten elkaar niet uit.
Een kennischeck is de lichtste vorm: een paar quizvragen aan het eind van een module om te zien of de stof is blijven hangen. Een eindopdracht is de zwaardere en meestal betere variant: de cursist maakt daadwerkelijk het ding waar de cursus over ging, dat moestuinbed, dat zelfportret, dat plan. En een certificaat is de formele afronding, die vooral waarde heeft als mensen de cursus voor hun werk volgen.
In Maatos zit dit ingebouwd: je voegt toetsen en vragen toe aan je cursus, stelt een certificaat op voor wie de cursus doorloopt, en ziet in het cursistenoverzicht waar mensen blijven hangen. Dat laatste is stiekem het handigst voor je structuur: als iedereen bij les 3.2 stopt, weet je precies welke les je moet opknippen. Meer over hoe zo’n omgeving werkt lees je in wat is een LMS en een online leeromgeving maken.
Alles tegelijk vrijgeven of stap voor stap?
Als je structuur staat, moet je nog één ding beslissen: krijgt een cursist alles in één keer, of komt het gefaseerd beschikbaar?
Alles tegelijk past bij zelfstudie en bij mensen die in een weekend door willen ploegen. Het voelt vrijgevig en je hebt er geen omkijken naar. Nadeel: sommige mensen scrollen alles door, zien de omvang, en beginnen nooit.
Gefaseerd vrijgeven, bijvoorbeeld één module per week, past bij cursussen met een tijdsgebonden format en bij groepen die samen starten. Het geeft ritme en het houdt mensen langer betrokken. Nadeel: wie sneller wil, wordt geremd, en jij moet de planning bewaken.
Twijfel je: begin met alles tegelijk. Het is minder werk en je kunt altijd nog faseren als je ziet dat mensen verdwalen. Geef je live begeleiding of werk je met groepen, lees dan ook online lesgeven even door.
Naamgeving en nummering: klein detail, groot verschil
De namen van je modules en lessen zijn het enige wat een cursist in het menu ziet. Dat maakt ze belangrijker dan je zou denken.
Nummer je modules en lessen, ook als er geen strikte volgorde is; het geeft mensen een gevoel van plaats (“ik ben op 3 van 5”). Gebruik in de titels de woorden van je cursist, niet je vakjargon: “wat zaai je wanneer” wint het van “teeltkalender en zaaischema’s”. Houd de lengte vergelijkbaar, zodat het menu rustig oogt. En begin lestitels waar het kan met een werkwoord, want dan lees je meteen wat je gaat doen.
Diezelfde woorden komen later terug op je verkooppagina, dus het werk dat je hier doet, betaalt zich twee keer uit. Hoe je dat aanpakt staat in een goede cursusbeschrijving schrijven.
Generale repetitie: de laatste check
Doorloop je cursus zelf, en vraag ook feedback van anderen. Focus je op deze vragen:
- Is de structuur logisch?
- Zit er dubbele content in?
- Zijn de stappen klein genoeg om het begrijpelijk te houden, maar groot genoeg om het uitdagend te maken?
- Hoe kun je de stappen of modules duidelijker maken?
- Wordt er ergens iets gebruikt dat pas later wordt uitgelegd?
- Zit er in elke module minstens één moment waarop de cursist zelf iets doet?
- Kan iemand aan de titel van een les zien wat hij daar leert?
- Weet een cursist na de laatste les wat hij nu moet doen?
Doe dit niet alleen zelf. Zet drie tot vijf mensen uit je doelgroep in een testronde voordat je verkoopt, en vraag ze hardop te vertellen waar ze twijfelen. Je zoekt niet naar complimenten maar naar aarzeling: elke plek waar iemand “eh, en nu?” denkt, is een structuurgat. Geef ze de feedbackvragen mee, dan krijg je bruikbare antwoorden in plaats van “leuke cursus, hoor”.
De fouten die we het vaakst zien
De meest voorkomende: structureren vanuit je eigen hoofd in plaats van vanuit de reis van je cursist. Jij kent het onderwerp zo goed dat de logische volgorde voor jou de theoretische volgorde is. Voor een beginner is de logische volgorde bijna altijd de volgorde waarin hij de dingen nodig heeft.
Daarnaast zien we vaak: alles in één lange module proppen (dan is het geen structuur maar een afspeellijst), pas gaan structureren nadat de video’s al zijn opgenomen (dan schuif je met materiaal dat niet meer past), geen enkel moment inbouwen waarop de cursist zelf iets doet, en zoveel content aanbieden dat de cursus een naslagwerk wordt in plaats van een route. Dat laatste is de sluipmoordenaar: meer waarde geven voelt goed, maar overzicht is óók waarde.
Veelgestelde vragen over cursusstructuur
Wat is een goede structuur voor een online cursus?
Een goede structuur loopt van leerdoel naar modules naar lessen: je bepaalt eerst wat de cursist na afloop moet kunnen, verdeelt die route over vier tot zes modules, en splitst elke module in drie tot vijf korte lessen die elk één ding behandelen. Elke module sluit af met een opdracht of check, en de cursus eindigt met een eindopdracht of certificaat.
Hoeveel modules moet een online cursus hebben?
Vier tot zes modules werkt voor de meeste cursussen, met zeven als praktische bovengrens. Meer modules voelen voor een cursist als een berg die hij nooit afkrijgt. Heb je meer stof, dan is dat meestal een teken dat er twee cursussen in zitten in plaats van één.
Wat is het verschil tussen een module en een les?
Een module is een hoofdthema van je cursus, vergelijkbaar met een hoofdstuk; een les is één afgerond onderdeel binnen die module, vergelijkbaar met een paragraaf. Een module bestaat dus uit meerdere lessen, en een les behandelt precies één ding.
Hoe lang mag een les in een online cursus duren?
Houd lessen tussen de zes en tien minuten. Duurt een les langer dan een minuut of vijftien, splits hem dan op: dezelfde stof in twee korte lessen voelt lichter en levert twee momenten van “afgerond” op in plaats van één.
Moet je eerst structureren of eerst opnemen?
Eerst structureren, altijd. Opnemen zonder structuur betekent dat je later video’s moet schrappen of opnieuw maken omdat ze niet op elkaar aansluiten. Een uur schuiven met post-its bespaart makkelijk een paar opnamedagen.
Hoe voorkom je dat cursisten halverwege afhaken?
Korte lessen, een zichtbaar doel per module en minstens één moment per module waarop de cursist zelf iets doet. Kijk daarnaast in je cursistenoverzicht waar mensen stoppen: afhaken gebeurt bijna altijd op dezelfde plek, en dat is precies de les die te lang, te vaag of te moeilijk is.
Kun je de structuur later nog aanpassen?
Ja, en dat is ook de bedoeling. De eerste groep cursisten is je beste redacteur. Verwacht dat je na de eerste ronde een paar lessen splitst, een module verplaatst en ergens een extra oefening toevoegt. Werk daarom met een structuur die goed genoeg is om mee te starten, niet met een structuur die perfect moet zijn voordat je begint.
Aan de slag
Pak een leeg vel, schrijf bovenaan wat je cursist na afloop moet kunnen, en dump daaronder alles wat je in je hoofd hebt. De rest is schuiven. Je hoeft het niet in één keer goed te hebben; je hoeft het alleen goed genoeg te hebben om te beginnen.
Wil je die structuur meteen ergens neerzetten in plaats van hem op papier te laten liggen? In Maatos bouw je je modules en lessen met een drag-and-drop editor, voeg je video, pdf’s en quizvragen toe en zie je per cursist waar hij is gebleven. Je kunt het 30 dagen gratis proberen en gewoon je eerste module in elkaar zetten om te voelen of je indeling klopt. Liever eerst rondkijken? Bekijk de demo of plan een videocall en we denken met je mee over je opzet. En voor meer artikelen over de start van je cursus: kijk eens rond in de categorie Starten met maken cursus.
Succes met puzzelen.
